Общие вопросы
Sug'urta mukofoti — sug'urta uchun to'lovingiz bo'lib, uni shartnomada ko'rsatilgan tartib va muddatlarda sug'urtalovchiga to'laysiz.
Hisob-kitob quyidagicha: sug'urta summasi × sug'urta tarifi × tuzatish koeffitsientlari.
Koeffitsientlarga sug'urta turi, shartnoma muddati, obyektning yoshi va holati (masalan, avtomobil ishlab chiqarilgan yil), sug'urta hodisalari tarixi, franshiza va qo'shimcha shartlar ta'sir qiladi.
Majburiy sug'urta turlarida mukofot miqdorini normativ hujjatlar belgilaydi. Kompaniyadan hisob-kitob asoslanishini so'rash huquqingiz bor.
Shartnomani oxirigacha o'qing — bitta e'tibordan chetda qolgan band to'lovdan mahrum qilishi mumkin. Tekshiring:
— Nima sug'urtalangan: polis aynan siz uchun muhim xavflarni qoplaydimi.
— Sug'urta summasi va mukofot: qancha summaga sug'urtalangansiz va qancha to'laysiz.
— Muddatlar: boshlanish sanasi (undan oldingi hodisa qoplanmaydi), tugash sanasi va mukofotni to'lash muddati — kechiksangiz, sug'urtalovchi shartnomani to'xtatishi yoki bekor qilishi mumkin.
— Istisnolar: to'lovdan voz kechilishi mumkin bo'lgan holatlar.
— Franshiza: zararning qaysi qismini o'zingiz ko'tarasiz.
— O'z majburiyatlaringiz: hodisa yuz berganda sug'urtalovchiga nimani va qachon xabar qilish, qanday hujjatlarni taqdim etish kerak.
— Shartnomani muddatidan oldin bekor qilish va mukofotni qaytarish shartlari.
Sug'urta qoidalaridagi, lekin polis matniga kirmagan shartlar ham siz uchun majburiy. Shuning uchun sug'urta qoidalarini so'rang va mukofot to'langach, polisning o'zini talab qiling.
Franshiza — zararning siz o'zingiz ko'taradigan va sug'urtalovchi qoplamaydigan qismi. U polis narxini pasaytiradi va mayda da'volarni rasmiylashtirishdan qutqaradi.
Franshiza quyidagicha bo'ladi:
— shartli: zarar franshizadan kam bo'lsa, to'lov bo'lmaydi; ko'p bo'lsa — zarar to'liq qoplanadi;
— shartsiz: har bir to'lovdan franshiza summasi ushlab qolinadi.
U pul summasida, sug'urta summasining foizida yoki vaqt bilan (masalan, dastlabki 3 kun) belgilanadi.
Misol: franshiza 1 mln so'm. Zarar 800 ming bo'lsa, to'lov bo'lmaydi. Zarar 5 mln bo'lib, franshiza shartsiz bo'lsa, 4 mln olasiz.
Franshiza turi va miqdori har doim shartnomada ko'rsatiladi.
Sug'urta summasi — shartnoma bo'yicha sug'urtalovchi javobgarligining chegarasi: sug'urta hodisasida u to'lashi mumkin bo'lgan eng katta miqdor.
Sug'urta to'lovi — sizga amalda to'lanadigan summa. U zarar miqdoriga, hodisa xususiyatiga va shartnoma shartlariga bog'liq bo'lib, sug'urta summasidan oshmaydi.
Misol: avtomobil 200 mln so'mga sug'urtalangan — bu sug'urta summasi. YTHda zarar 35 mln so'm bo'lsa, shartnoma shartlari bajarilganda to'lov 35 mln so'm bo'ladi.
Bu sug'urta turiga bog'liq.
Majburiy sug'urtada shartlarni qonun belgilaydi. Masalan, OSAGO shartnomasi muddatidan oldin bekor qilinsa, mukofotning bir qismi sug'urtalanuvchiga qaytariladi.
Ixtiyoriy sug'urtada qaytarish shartlarini shartnomaning o'zi belgilaydi. Shartnomada boshqacha aytilmagan bo'lsa, sug'urtalanuvchi shartnomadan voz kechganda to'langan mukofot qaytarilmaydi (Fuqarolik kodeksining 948-moddasi).
Shuning uchun bekor qilish shartlarini imzolashdan oldin o'rganib chiqing.
Bir tomonlama tartibda — yo'q. Tarif ham shartnomaning barcha shartlari qatori shartnoma tuzilganda kelishiladi va bir tomon tomonidan o'zgartirilmaydi.
Istisno — shartnoma amal qilayotgan davrda sug'urta xavfining sezilarli oshishi (Fuqarolik kodeksining 949-moddasi). Bu haqda sug'urtalovchini xabardor qilishingiz shart, u esa shartlarni o'zgartirishni yoki xavfga mutanosib qo'shimcha mukofot to'lashni talab qilishi mumkin. Shartnomani bu sabab bilan faqat sizning roziligingiz bilan bekor qila oladi.
Majburiy sug'urta tariflarini qonun belgilaydi. Odatda yangi tariflar joriy etilgan sanadan keyin tuzilgan shartnomalarga qo'llanadi.
Sug'urta agenti agentlik kelishuvi asosida sug'urtalovchi nomidan va uning topshirig'iga ko'ra ish yuritadi. Polislarni rasmiylashtiradi, shartlar bo'yicha maslahat beradi, shartnomalarni kuzatib boradi va hodisalarni hal etishda yordam beradi.
Sug'urta brokeri — litsenziyaga ega yuridik shaxs bo'lib, sug'urtalanuvchi nomidan va uning topshirig'iga ko'ra ish yuritadi. Xavflaringizni tahlil qiladi, turli sug'urtalovchilardan mos shartlarni tanlaydi va shartnomani bajarishda yordam beradi.
Qisqacha: agent sug'urta kompaniyasini, broker esa mijozni vakillik qiladi.
Qayta sug'urta — sug'urta kompaniyasi o'z zimmasiga olgan xavflarning bir qismini qayta sug'urta shartnomasi bo'yicha boshqa sug'urta yoki qayta sug'urta kompaniyasiga o'tkazishi. Oddiy qilib aytganda, bu sug'urtalovchining o'zini sug'urtalashdir.
U quyidagilar uchun kerak:
— kompaniya o'zi qoplay olmaydigan yirik va murakkab xavflarni qabul qilish;
— yirik va halokatli zararlardan himoyalanish;
— sug'urtalanuvchilarga to'lovlarning barqaror bo'lishi;
— sug'urtalovchining moliyaviy barqarorligini oshirish.
Qonun o'z ushlab qolish miqdorini cheklaydi: bitta xavf bo'yicha sug'urtalovchi o'z mablag'lari va sug'urta zaxiralari summasining 20 foizidan ortig'ini o'zida qoldira olmaydi. Undan ortig'i qayta sug'urtaga beriladi.
Sug'urta tashkilotlari mijozlar va bozor ularning barqarorligini baholay olishi uchun yillik moliyaviy hisobotni e'lon qilishi shart. Odatda bular:
— buxgalteriya balansi;
— moliyaviy natijalar to'g'risidagi hisobot;
— pul oqimlari to'g'risidagi hisobot;
— xususiy kapital to'g'risidagi hisobot;
— tushuntirish xati;
— audit xulosasi.
Hisobot sug'urta kompaniyasining rasmiy saytida joylashtiriladi. Sug'urtalovchini tanlashdan oldin uni o'rganib chiqing.
«Alfa Invest» AJ hisobotlari «Investorlarga» bo'limida e'lon qilingan.
Ha. Sug'urtalanuvchilar, sug'urtalangan shaxslar va naf oluvchilar, sog'lig'i holati, sug'urtalangan mol-mulk, sug'urta summasi va bank hisobvaraqlari haqidagi ma'lumotlar sug'urta sirini tashkil etadi («Sug'urta faoliyati to'g'risida»gi Qonunning 62-moddasi).
Sug'urtalovchi ularni sizning yozma roziligingizsiz, qonunda to'g'ridan-to'g'ri nazarda tutilgan hollardan tashqari, oshkor qila olmaydi.
Sug'urtaning umumiy shartlari, tariflar, sug'urta turlari va muddatlari ochiq ma'lumot hisoblanadi.
Assistans — sug'urtalovchi bilan tuzilgan shartnoma asosida sug'urtalanganlarga texnik, tibbiy va boshqa yordam, ba'zan moliyaviy ko'mak ko'rsatadigan tashkilot.
Masalan, chet elda shifokor kerak bo'lib qolsa, assistans klinikaga murojaat qilishni va polisingiz doirasida xizmat ko'rsatilishini tashkil etadi.
Assistans xizmatlari uchun sug'urtalovchi to'laydi — sug'urtalanuvchi yoki sug'urtalangan shaxsning ishtirokisiz («Sug'urta faoliyati to'g'risida»gi Qonunning 26-moddasi).
Adjaster — mutaxassislar shtatiga ega yuridik shaxs yoki kasbiy bilim va ko'nikmaga ega jismoniy shaxs bo'lib, sug'urtalovchi, sug'urtalanuvchi yoki boshqa buyurtmachining topshirig'iga ko'ra sug'urta hodisasi holatlarini aniqlaydi.
U sug'urta obyektini ko'zdan kechiradi, zarar yetkazilish sabablarini va sug'urta hodisasi mavjudligini aniqlaydi, zarar miqdori va to'lov summasini belgilaydi, natijani xulosa bilan rasmiylashtiradi.
Adjaster sug'urtalovchi sifatida ish yurita olmaydi, sug'urta vositachiligi bilan shug'ullana olmaydi va sug'urtalanuvchi vakili sifatida sug'urta to'lovini ola olmaydi.